Bài viết này có chứa quảng cáo liên kết (PR).
Bài viết được dịch từ bản gốc tiếng Nhật. Liên kết mua hàng dẫn tới Amazon Nhật Bản (amazon.co.jp) và Rakuten Ichiba. Trên amazon.co.jp, bạn có thể chuyển giao diện sang tiếng Anh trong phần cài đặt ngôn ngữ ở góc trên bên phải.
Tuổi thọ, phồng pin và cách vứt bỏ sạc dự phòng đúng cách【Xử lý để phòng tránh bốc cháy】
Sạc dự phòng là món đồ bạn dùng mỗi ngày. Có khi nào bạn chợt nhận ra mình đã dùng cùng một cục suốt nhiều năm? “Dạo này pin tụt nhanh quá”, “hình như thân máy hơi phồng lên” — đó có thể là dấu hiệu sạc đã hết tuổi thọ.
Pin lithium-ion dùng trong sạc dự phòng sẽ chai dần theo thời gian sử dụng. Nếu để mặc hoặc cố dùng tiếp khi đã hết tuổi thọ, pin có thể bốc cháy hoặc phát nổ. Hơn nữa, vứt sai cách còn có thể gây cháy trong xe chở rác hoặc tại cơ sở xử lý rác, nên việc xử lý đúng cách là rất quan trọng.
Bài viết này giải thích dễ hiểu cho người mới về tuổi thọ và cơ chế chai pin của sạc dự phòng, dấu hiệu cần thay mới, và cách vứt bỏ đúng để phòng tránh bốc cháy.
Nói kết luận trước: dấu hiệu hết tuổi thọ và các điểm chính khi vứt bỏ
Trước hết, xin tóm tắt những điểm quan trọng.
- Dấu hiệu cần thay mới là một trong các trường hợp: ① sạc chậm bất thường ② sạc đầy rồi mà tụt rất nhanh ③ thân máy bị phồng ④ nóng bất thường. Đặc biệt “phồng” và “nóng bất thường” là tín hiệu nguy hiểm.
- Những điều tuyệt đối không làm với pin bị phồng: tháo rời, đục lỗ, cố xả khí. Bên trong có tính phản ứng cao, nếu tiếp xúc với không khí hoặc hơi nước bên ngoài có thể bốc cháy, phát nổ.
- Ở nhiều địa phương tại Nhật, sạc dự phòng không được thu gom như “rác cháy được” hay “rác không cháy được”. Lý do là pin lithium có nguy cơ bốc cháy, phát nổ.
- Cách vứt hàng bình thường: về cơ bản là dùng “hộp thu gom JBRC” đặt tại các cửa hàng điện máy, hoặc dịch vụ thu hồi của nhà sản xuất.
- Hàng bị phồng thường không được nhận ở hộp thu gom, nên hãy liên hệ quầy tư vấn rác của chính quyền địa phương (thành phố, quận, thị trấn nơi bạn sống) và nói rõ tình trạng, hoặc dùng dịch vụ thu hồi của nhà sản xuất có ghi rõ nhận hàng bị phồng.
Cách vứt khác nhau tùy địa phương. Bài viết này chỉ là hướng dẫn chung, hãy luôn làm theo hướng dẫn mới nhất của địa phương nơi bạn sống và của nhà sản xuất.
Bối cảnh xã hội: vứt sai cách có thể gây hỏa hoạn
Hiện nay, việc vứt bỏ không đúng cách pin lithium-ion như sạc dự phòng đang trở thành vấn đề xã hội.
Ở nhiều nơi đã có báo cáo về các vụ tai nạn: pin bị vứt lẫn vào rác thông thường, bị đè nát trong xe chở rác hoặc chịu áp lực tại cơ sở xử lý, rồi bốc cháy, phát nổ. Chỉ một viên pin nhỏ cũng có thể gây cháy xe chở rác hay cơ sở xử lý, dẫn đến thiệt hại lớn như công nhân bị thương, thiết bị hư hỏng, hoặc việc thu gom bị đình trệ.
Vì vậy, các sản phẩm có chứa pin lithium được xem là “thứ không được vứt như rác thông thường”, và người dân được yêu cầu mạnh mẽ đưa chúng vào kênh thu gom chuyên dụng. Vứt đúng cách không chỉ bảo vệ an toàn cho bản thân mà còn cho cả xã hội.
Tuổi thọ và cơ chế chai pin (dành cho người mới)
Vì sao pin bị chai?
Bên trong sạc dự phòng là “pin lithium-ion”. Loại pin này giảm hiệu năng dần dần sau mỗi lần sạc và xả (sử dụng). Cơ chế cũng giống như việc pin điện thoại sau vài năm bạn thấy “dùng không được lâu nữa”.
Nói chung, khi sạc xả nhiều lần, pin lithium-ion sẽ có những thay đổi như sau.
- Dung lượng giảm — dù sạc đầy, lượng điện tích trữ được cũng ít hơn trước.
- Sạc lâu hơn — cùng một lần sạc mà không hiểu sao lại mất nhiều thời gian hơn.
- Có thể bị phồng — khí sinh ra bên trong khiến thân máy phồng lên.
Cách dùng cũng làm pin chai nhanh hơn
Tốc độ chai pin cũng thay đổi tùy cách dùng. Người ta cho rằng để ở nơi nhiệt độ cao (như trong ô tô giữa mùa hè), hay để lâu ở trạng thái đầy 100% hoặc cạn 0% là những cách dùng dễ gây áp lực cho pin. Để dùng an toàn được lâu hơn, nên bảo quản tránh nơi quá nóng hoặc quá lạnh.
Và điều quan trọng là không tiếp tục dùng pin đã chai, và không để mặc pin đã phồng. Những việc này làm tăng nguy cơ bốc cháy, phát nổ. Hãy dựa vào “dấu hiệu cần thay mới” dưới đây để sớm quyết định thay.
Dấu hiệu cần thay mới
Nếu gặp một trong các trường hợp sau, đó là lúc nên cân nhắc thay mới và vứt bỏ.
- Sạc chậm đi bất thường
- Sạc đầy rồi mà tụt rất nhanh / dùng không được lâu rõ rệt
- Thân máy bị phồng (đường nối vỏ bị hở ra, mặt phẳng bị cong tròn)
- Nóng bất thường khi đang dùng hoặc đang sạc
- Có mùi khét, hoặc bị đổi màu
Đặc biệt phồng, nóng bất thường, mùi lạ, đổi màu là những dấu hiệu nguy hiểm nếu cứ dùng tiếp. Hãy ngừng sử dụng và xử lý an toàn theo các bước ở các phần tiếp theo.
Xử lý ban đầu an toàn khi pin bị phồng (những điều không được làm)
Khi phát hiện thân máy bị phồng, đừng hoảng, trước hết hãy kiểm tra “những điều không được làm”.
Tuyệt đối không được làm
- Không tháo rời — không cố mở bên trong ra.
- Không đục lỗ, không đâm — dùng kim hay dụng cụ chọc vào là cực kỳ nguy hiểm.
- Không cố xả khí — không ép xẹp chỗ phồng, không cắt ra để xả khí.
- Không để gần lửa hay nhiệt độ cao — không để cạnh lò sưởi, trong ô tô có nắng chiếu trực tiếp.
- Không nhúng vào nước — không cho vào nước với ý định “làm mát”.
Bên trong pin bị phồng đang ở trạng thái rất dễ phản ứng hóa học. Nếu tiếp xúc với không khí hoặc hơi nước bên ngoài, có nguy cơ bốc cháy hoặc phát nổ. Tháo rời, đục lỗ, xả khí đều có thể là ngòi nổ cho việc đó.
Nên làm
- Ngừng sạc và ngừng sử dụng ngay.
- Để xa các vật dễ cháy (giấy, vải, rèm cửa, v.v.).
- Để riêng một mình ở nơi mát mẻ, thoáng gió, không bị nắng chiếu trực tiếp.
- Dùng băng dính cách điện (băng keo nhựa) bọc nhẹ phần đầu cực để tránh chạm vào kim loại gây đoản mạch (trong phạm vi làm được, không ấn mạnh).
- Sau đó, làm theo phần “Cách vứt hàng bị phồng” ở dưới và liên hệ địa phương hoặc nhà sản xuất.
Cách vứt đúng: phân biệt hàng bình thường và hàng bị phồng
Ở nhiều địa phương, sạc dự phòng không được thu gom như rác thông thường. Vì cách vứt thay đổi tùy tình trạng, bài viết chia thành “hàng bình thường” và “hàng bị phồng” để giải thích.
Cách vứt hàng bình thường (không phồng, không bất thường)
Về cơ bản, hãy đưa vào kênh thu gom chuyên dụng.
-
Dùng hộp thu gom JBRC Tại các cửa hàng điện máy, cửa hàng đồ gia dụng (home center), một số cơ sở của chính quyền địa phương… có thể có đặt hộp thu gom pin sạc cỡ nhỏ của “JBRC”. Nếu là sản phẩm thuộc đối tượng, bạn có thể bỏ vào đây để được thu gom. Trước khi bỏ vào hộp, nên bọc phần đầu cực bằng băng dính cách điện cho an toàn.
-
Dùng dịch vụ thu hồi của nhà sản xuất Thương hiệu bạn đã mua có thể có dịch vụ thu hồi. Hãy xem hướng dẫn “thu hồi pin”, “tái chế” trên trang web chính thức của nhà sản xuất.
-
Kiểm tra hướng dẫn của địa phương Một số địa phương tự tổ chức thu gom đồ điện gia dụng cỡ nhỏ và pin. Hãy xem cách xử lý “sạc dự phòng” “pin lithium-ion” trên trang phân loại rác của thành phố/quận/thị trấn nơi bạn sống.
Đối tượng và điều kiện tiếp nhận của hộp thu gom hay dịch vụ khác nhau tùy nơi. Trước khi mang đến, kiểm tra xem cửa hàng, cơ sở hay nhà sản xuất đó có nhận loại của bạn không là chắc chắn nhất.
Cách vứt hàng bị phồng, bị hỏng
Pin bị phồng, bị nứt vỡ, bị rò rỉ dịch — những loại này thường không được nhận ở hộp thu gom JBRC thông thường. Đừng cố bỏ vào hộp thu gom, hãy xử lý như sau.
-
Liên hệ quầy tư vấn rác của địa phương Gọi điện cho bộ phận vệ sinh môi trường / rác thải của thành phố, quận, thị trấn nơi bạn sống, nói thật tình trạng “sạc dự phòng bị phồng” và hỏi nên vứt thế nào. Tùy địa phương, họ có thể hướng dẫn cách thu gom riêng.
-
Dùng dịch vụ thu hồi của nhà sản xuất có ghi rõ nhận hàng bị phồng Một số nhà sản xuất có hướng dẫn chính thức cách thu hồi pin bị phồng, bị hỏng. Hãy xem trang web chính thức của thương hiệu đã mua, nếu có dịch vụ thu hồi nhận hàng bị phồng thì làm theo các bước đó.
-
Trong lúc chờ, bảo quản tạm thời an toàn Làm theo phần “Nên làm” ở trên, để riêng ở nơi mát mẻ, không có vật dễ cháy.
Hàng bị phồng cần xử lý rất cẩn thận. Đừng tự ý cố vứt bỏ, hãy luôn làm theo hướng dẫn của địa phương và nhà sản xuất.
Cách chọn khi thay mới và gợi ý
Sau khi đã xử lý cục pin cũ an toàn, hãy chọn một cục mới. Khi thay mới, kiểm tra các điểm sau sẽ giúp bạn ít chọn sai.
- Chọn sản phẩm có dấu PSE, của thương hiệu lớn — chọn sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn liên quan đến an toàn từ thương hiệu có uy tín sẽ yên tâm hơn. Chi tiết được giải thích trong Cách chọn sạc dự phòng an toàn (PSE).
- Chọn dung lượng phù hợp mục đích — nếu để mang theo hằng ngày thì chọn loại nhỏ gọn; nếu đi du lịch hoặc muốn sạc nhiều lần thì chọn dung lượng lớn hơn. Về mức dung lượng tham khảo, xem thêm Sạc dự phòng dung lượng lớn.
- Trọng lượng và số cổng cũng chọn theo mục đích — nếu mang theo mỗi ngày thì ưu tiên nhẹ, nếu sạc nhiều thiết bị thì ưu tiên số cổng.
Để làm cục phụ dùng hằng ngày, loại nhỏ gọn của thương hiệu lớn là dễ dùng.
Anker Power Bank（10,000mAh·22.5W）
Nếu ưu tiên nhẹ và tiện hơn nữa, còn có loại liền khối dùng được mà không cần cáp.
Anker Nano Power Bank（5,000mAh·đầu USB-C liền thân）
Dù chọn loại nào, trước hết hãy xác định “muốn sạc cái gì, bao nhiêu, ở đâu”, rồi mới xem dung lượng và kích thước thì sẽ dễ chọn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Q. Sạc dự phòng bị phồng còn dùng được không? A. Xin đừng dùng. Phồng pin là dấu hiệu bên trong đang có bất thường, nếu cứ dùng tiếp có nguy cơ bốc cháy, phát nổ. Hãy ngừng sử dụng ngay, để riêng ở nơi mát mẻ, và hỏi địa phương hoặc nhà sản xuất về cách xử lý.
Q. Không được bỏ vào rác không cháy được à? A. Ở nhiều địa phương, sạc dự phòng không được thu gom như rác thông thường (cháy được hay không cháy được). Lý do là chúng có thể gây cháy trong xe chở rác hoặc tại cơ sở xử lý. Hãy đưa vào kênh chuyên dụng như hộp thu gom JBRC hay dịch vụ thu hồi của nhà sản xuất. Nhớ luôn kiểm tra hướng dẫn của địa phương nơi bạn sống.
Q. Có nên dùng hết điện (lượng pin còn lại) rồi mới vứt không? A. Với hàng bình thường, thường chỉ cần bọc cách điện đầu cực bằng băng dính rồi bỏ vào hộp thu gom là không có vấn đề gì. Không cần cố xả cạn hoàn toàn. Với hàng bị phồng, đừng dùng hay sạc nữa, hãy giữ nguyên tình trạng và hỏi địa phương hoặc nhà sản xuất.
Q. Bao lâu thì nên thay mới? A. Vì phụ thuộc rất nhiều vào tần suất và cách sử dụng, không thể nói chung chung là “bao nhiêu năm”. Thay vì số năm, an toàn hơn là dựa vào triệu chứng như sạc chậm bất thường, dùng không được lâu, bị phồng, nóng bất thường để quyết định.
Tóm tắt
Sạc dự phòng sẽ chai dần khi sử dụng lâu, xuất hiện các thay đổi như dung lượng giảm, sạc chậm hơn, bị phồng. Đặc biệt “phồng”, “nóng bất thường”, “mùi lạ” là những dấu hiệu nguy hiểm; để mặc hoặc cố dùng tiếp có thể dẫn đến bốc cháy, phát nổ.
Với hàng bị phồng, tuyệt đối không tháo rời, đục lỗ hay xả khí, hãy để riêng ở nơi mát mẻ rồi liên hệ địa phương hoặc nhà sản xuất. Về cách vứt, hàng bình thường về cơ bản là bỏ vào hộp thu gom JBRC hoặc nhờ cửa hàng điện máy, nhà sản xuất thu hồi; hàng bị phồng thì liên hệ quầy tư vấn rác của địa phương hoặc dịch vụ thu hồi của nhà sản xuất có nhận hàng bị phồng.
Quan trọng nhất là không tự ý vứt vào rác thông thường, và luôn làm theo hướng dẫn mới nhất của địa phương nơi bạn sống và của nhà sản xuất. Hãy xử lý đúng cách để bảo vệ an toàn cho bản thân và xã hội. Khi thay mới, hãy chọn dung lượng và kích thước phù hợp mục đích từ thương hiệu lớn có dấu PSE.
Bài liên quan: Vì sao sạc dự phòng bốc cháy?
Bài viết so sánh dựa trên thông số công bố của từng sản phẩm và xu hướng đánh giá của người dùng (không phải bài thử nghiệm thực tế của ban biên tập). Giá, tình trạng hàng và số lượng đánh giá có thể thay đổi, vui lòng kiểm tra trang sản phẩm để biết thông tin mới nhất. Thông tin người vận hành: Giới thiệu
Là thành viên chương trình Amazon Associates, Tokyo Gadget nhận thu nhập từ các giao dịch mua hợp lệ. Trang web cũng tham gia các chương trình tiếp thị liên kết khác.